 |
| दमक १२ मा थुपारिएको फोहोर |
– विमल लामिछाने
दमक । दमक नगरपालिकाले तोकेको ठाउँमा फोहोर व्यवस्थापन हुन नसक्दा नगरवासी आक्रोशित हुन थालेका छन् । दमकलाई फोहोर मुक्त बनाउने भन्दै नगरपालिकाबाट दैनिक रुपमा उत्पादन हुने सबै किसिमका फोहोर मैलालाई स्रोतका रुपमा परिचालन गर्न र त्यसको व्यवस्थापन गर्न सार्वजनिक निजी साझेदारीको अवधारणा ल्याएको थियो । जस अन्तर्गत पाथ वे नेपाल प्रा.लि. जेभी इटहरी सुनसरीले २०७२ साल वैशाख १ गतेदेखि २०७६ साल चैत्र मसान्तसम्म जम्मा ५ वर्ष सञ्चालन गर्ने गरी सम्झौता गरेको थियो ।
पाथ वे नेपाल प्रालि जेभीले यसअघि दमक नगरपालिका बजार क्षेत्रबाट प्रति महिना शुल्क लिने गरी सरसफाई शुल्कको दररेट समेत सार्वजनिक गरिसकेको छ । तर यो दररेट अवैज्ञानिक र स्तर अनुुकुल नभएको भन्दै चौतर्फी विरोध आइरहेपछि फोहोर मैला व्यवस्थित हुन नसकेको हो । पाथ वे प्रालि र नगरपालिका बीच भएको यसअघिको सम्झौतालाई नगरबासीले स्वीकारेका छैनन् । उनीहरुले दररेट महंगो भएको र नगरपालिकाले उचित वर्गीकरण गर्न नसकेको बताएका छन् । ब्यावसायीहरुले दोहोरो कर तिर्न नसकिने भन्दै यसको तत्काल ब्यापक छलफल गरी पुनः वर्गीकरणको माग समेत गरेका छन् ।
पाथ वे नेपाल प्रालिका अध्यक्ष सुुवास बस्नेतले नगरपालिका र पाथ वेबीच भएको सम्झौता अनुसार नै नगरको फोहोर व्यवस्थापन गरिने र यो कार्य जारी रहेको बताए । उनले भने ः स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन २०५५, फोहोर मैला व्यवस्थापन ऐन २०६८, फोहोर मैला व्यवस्थापन नियमावली २०७०, सार्वजनिक नीजि साझेदारी नीति २०६० लगायतका नियम बमोजिम नपा र पाथ वेबीच सम्झौता भएकाले यही सम्झौता अनुुसार काम भइरहेको जानकारी गराए । दमक नगरपालिकाका कार्यकारी अधिकृत युवराज दहालले फोहोरलाई स्रोतका रुपमा विकास गरी प्राप्त आम्दानीबाट दमक नगरपालिकाले विगतमा फोहोर व्यवस्थापनमा गरिरहेको खर्चलाई घटाएर नगर विकासमा अधिकतम प्रयोग गरिने, चुस्त व्यवस्थापनबाट दमक नगरबासीलाई प्रभावकारी सेवा उपलब्ध गराउने र नगरपालिकालाई फोहोर व्यवस्थापनको दीर्घकालीन दायित्वबाट मुक्त गर्ने अवधारणा अनुरुप यो कार्य सञ्चालन गरिएको बताए । उनले यो योजना तर्जुमा गर्दा कतिपय संघसंस्थाका प्रतिनिधिसँग परामर्श लिन छुुटेकाले केही समस्या आए पनि अब थप छलफल गरेर मिलाउने बताए ।
दमक नगर घरबेटी संघका अध्यक्ष मेहरमान लिङदेनले सरसफाई शुल्कको नाममा उठाइने रकम नगरपालिकाको कर श्रेस्ता भित्रैबाट तिर्नुपर्ने बताए । घरबेटीहरुको पूूर्ण सहमतिबिना नगरपालिकाले कर लगाएको छ । त्यसमाथि फोहोर व्यवस्थापन हुुन नसक्नुु दुःखको कुरा हो भन्दै ब्यापक छलफलको आवश्यकता रहेको बताए ।
यसैरी दमक–१२ का श्याम कार्कीले नगरपालिका र पाथ वेले गरेको सम्झौता अनुसार फोहोर फ्याक्ने ठाउँमा नफ्याकी दमक–१२ मा फोहोर फ्याक्ने कार्य भइरहेको बताए । यसले दुुर्गन्ध फैलाएर स्थानीयलाई विभिन्न रोगको संक्रमण बढीसकेको स्थिति छ । यो गैरजिम्मेवारी कार्यलाई तत्काल सुुधारी सम्बन्धित
पक्षले तोकिएकै ठाउँमा ब्यवस्थापन गरोस् । उनी भन्छन्–‘अव्यवस्थित फोहोरले विरामी बढ्न थाले, महामारी चल्ने डर भयो यसको जिम्मा कस्ले लिने हो ?’ होटल व्यवसायी संघका कार्यबाहक अध्यक्ष राजेन्द्र दंगालले होटल व्यवसायीहरुले चर्को मूल्य तिर्नुु परेको बताए । उनले भने–‘कर समायोजन भएको छैन, नगरपालिकाले ठेक्का लिइसकेपछि नगरपालिकाले नै कर तिर्नुु पर्ने हो तर साना होटललाई मासिक ५ सय र ठूूला होटललाई मासिक १ हजारका दरले उठाउने गरिन्छ यो आफैमा अवैज्ञानिक छ ।’ उता, पाथ वे प्रालि दमक नगर शाखा कार्यालय प्रमुख निर्मला चौधरीले फोहोरबाट मल बन्ने र प्लाष्टिकजन्य वस्तुको गमलालगायत भाँडा बनाइने भएकाले ‘फोहोर नै मोहोर हो’ भन्दै फोहोर व्यवस्थापनलाई साथ दिन नगरबासीसँग आग्रह गरिन् । उनले प्रसोधनका लागि लगानी नगरपालिकाले गर्ने र व्यवस्थापन गर्ने काम मात्र पाथ वे प्रालिले गर्ने बताइन् । उनले फोहोर व्यवस्थापनलाई ‘रिसोर्स रिकभर सेन्टर’ भन्ने अर्थमा बुुझ्नुु पर्ने बताइन् । उनले भनिन्–अहिले हामीले फोहोरलाई विभिन्न वर्गमा छुुट्याएर मल बनाउने र अन्य सामग्री बन्ने कच्चा पदार्थलाई छुुट्टाछुृट्टै व्यवस्थापन गरिरहेका छौं, तर औषधि व्यावसायी र कतिपय अस्पतालहरुले रगतसहितका सिरिन्ज समेत फोहोर मैलामा फ्याँकीदिने गरेकाले समस्या भएको छ । दमक नगरपालिकामा दैनिक १२ टनभन्दा बढी फोहोर उत्पादन हुुने गरेको छ तर यसको व्यवस्थित डम्पिङ हुन नसक्दा यो फोहोर दुुर्गन्धित बनेर समाजमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेछ । नगरपालिका र पाथवे को पूर्व सर्त अनुुसार प्रशोधन गरिने भनिएको स्थान र तरिकाले काम गर्न नसक्दा दमकमा यो समस्या सृजना भएको हो । दमक–१२ स्थित सृजना टोलको किनारमा थुुपार्दै आएको फोहोर मैलाले अब केही दिनभित्रै अर्को समस्या निम्त्याउने खतरा देखिन्छ । सृजना टोलका जनसमुुदायले यहाँ फोहोर नथुुपार्न पटक–पटक आग्रह गर्दा पनि संस्थाले नटेरेपछि त्यस क्षेत्रका बासिन्दाहरु आक्रोशित बनेका कुरा स्थानियबासी राजकुमार सुब्बाले बताए । अहिले त्यस क्षेत्रमा दुुर्गन्धका कारण रुघाखोकी लाग्ने, टाउको दुुख्ने, बच्चाहरुलाई बान्ता हुुने जस्ता रोगहरु बढेपछि यसले महामारीको रुप लिने स्थिति भइरहेको छ ।
के भन्छन् दलका नेताहरु
विभिन्न राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरुले दमक नगरभित्रको फोहोर व्यवस्थापनको योजना कार्यान्वयन गर्न सम्बन्धित संस्थाले ब्यापक छलफल र वहस चलाउनुु पर्ने आवश्यकता रहेको बताएका छन् ।
नेकपा एमालेका नगर अध्यक्ष अम्बिका खनालले फोहोर व्यवस्थापनमा केही समस्याहरु सृजना भएकाले उद्योगी, ब्यापारी र नगरबासीहरुको प्रतिनिधित्व हुुने गरी ब्यापाक छलफल गर्नुुपर्ने आवश्यकता रहेको र यो कार्यको निम्ति चाँडै पहल गर्न नगरपालिकाले चासो राख्नुुपर्ने बताए । उनले डम्पिङ साइडका लागि भनेर छुुट्याइएको जमिनमा निश्चित क्षेत्रभित्र प्रशोधन गर्ने क्षेत्र नबनिसकेको स्थिति भएको बताए । उहाँ डम्पि साइड व्यवस्थापन समिती दमकका संयोजक समेत हुन् । उनले भने–अहिले जुुन कदम चालेर पाथवे र नगरपालिकाबीचको समन्वयमा काम भइरहेको छ, यो अरुभन्दा छुुट्टै र पृथक कार्य हो यसलाई तीन प्रकृतिबाट फोहोर मैलाको व्यवस्थापन गर्नुुपर्ने हुन्छ ।
यसैगरी राप्रपाका नगर सचिव प्रकाश सुवेदीले फोहोर व्यवस्थापनमा जनचेतनाको खाँचो रहेको बताए । उनले भने ः कसले लान्छ, कतिखेर गाडी आउँछ, कहाँ लगेर फ्याँक्ने ? यो केही पनि सर्वसाधारणलाई थाहै छैन । यो स्थितिमा खातामा योजना बनाएर दराजमा खाता थुुनेर योजना कार्यान्वयन हुँदैन । अहिले जहाँ फोहोर फ्याक्दिैछ, त्यो अव्यवस्थित र गैरजिम्मेवारी हो । किनभने हम्सेदुुम्से सामुुदायिक वनले उपलब्ध गराएको क्षेत्रको ल्याण्डफिल्ड (डम्पिङ साइड)मा फ्याक्ने भनिएको फोहोर मैला पहिले सयपत्री टोलमा फ्याकिदै आएको र अहिले दमक १२ को नयाँ सुुकुम्बासी बस्तीमा फ्याँकिएकाले यो कदम गलत छ ।
यसैगरी नेपाली कांग्रेसका नगरसभापति ढुण्डीराज भण्डारीले नगरबासीहरुले फोहोरको समस्या हाम्रो समस्या हो भन्ने अर्थमा बुुझ्न आवश्यक रहेको बताए । उनले भने–कोही मान्छेहरु फोहोरमा राजनीति गर्ने र केही व्यक्तिगत स्वार्थ राखेर संस्थामा पसकेका छन् । यी मान्छेहरुले काम बिगारेका हुन् । उनले भने सबैसँग परामर्श र छलफल नगरी कामलाई अगाडि बढाउन गलत कदम हो । विभिन्न स्वार्थ राखेर व्यापारिक उद्देश्यले संस्थामा पसेका मान्छेहरुदेखि नगरबासी सचेत रहनुुपर्छ ।
यसैगरी एकीकृत कम्युुनिष्ट पार्टीका नगर सेक्रेटरी उमेश सिटौलाले नगरपालिकाले पाथवेलाई जिम्मा दिएपछि अहिलेको भन्दा भिन्न र नयाँ तरिकाले फोहोर व्यवस्थापन गर्न सक्नुुपथ्र्यो तर यो हुन सकेन । यसका लागि नागरिक स्तरबाट पनि उत्तिकै सहयोगको आवश्यक पर्छ ः उनले भने ।
नेकपा माओवादीका नगर सेक्रेटरी लोमनाथ भण्डारीले वन क्षेत्र को पूर्वाधारलाई व्यवस्थित नगरी फोहोर तोकिएको ठाउँमा भन्दा अन्यत्र फ्याँकीएकोमा जनआपत्ति रहेको छ । यसलाई नगरपालिकाले तत्काल समाधान गरोस् । तोकिएको ठाउँमा फ्याक्न नसक्दा दमक–१२ को गाउँ नै प्रदुषित भएको छ ।
यसैगरी संघीय समाजवादीका नगर इन्चार्ज सुुशिल राईले पाथवेले ल्याएको यो कदम पूूर्वको लागि पहिलो भए पनि सबैको राय सुुझाव र सल्लाहले काम गर्न नसक्दा योजना असफल भएको जस्तो देखिने बताए । उनले भने– बिहान उठाउनु पर्ने फोहोर उठाउन बेलुका ३ बजे गाडी लिएर आउँछन् । कतिबेर पर्खिएर बस्ने र कुन–कुन टोलको एक ठाउँमा संकलन गर्ने यो पनि तोकिएको छैन । यसैगरी यसअघिको शुल्क निर्धारणमा एकरुपता छैन भन्दै एकरुपताको खाँचो दर्शाए ।
एमाओवादीका नगर इन्चार्ज रमेश गुुरागाईले संस्थाले नगरबासीको धारणा बुुझेर काम गर्न सक्नुपर्छ भन्दै योजना सफल परामर्शको अभाव भएको प्रतिकृया दिए ।
राप्रपा नेपालका केन्द्रीय सहमहामन्त्री राम थापाले पाथवे, नगरपालिका र नगरबासीबीच समन्वयको खाँचो छ । यो हुुन नसक्दा काम फितलो र अव्यवस्थित भएको बताए । उनले फोहोर डम्पिङ कार्य अव्यवस्थित छ भन्दै तोकिएको ठाउँमा फोहोर नफ्याकिएको गुुनासो गरे ।
त्यसैगरी लिम्बुवानका केन्द्रीय सचिव देउकुमार नेम्वाङले ब्यापक छलफल नगरी केही ठूला व्यक्तिहरुले मात्र बसेर बनाएको योजना भएकाले कार्यान्वयन हुने कुरामा थप समस्या भएको बताए । उनले भने– यो योजना व्यवस्थित गर्न सके राम्रो हुुने थियो तर संस्थाले भूूमिका निभाउनै सकेन ।
